ગણેશ ચતુર્થી, જેને વિનાયક ચતુર્થી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે હિંદુ ધર્મનો એક મહત્વપૂર્ણ તહેવાર છે. આ દિવસે ભગવાન ગણેશનો જન્મ થયો હોવાનું માનવામાં આવે છે. આ વર્ષે એટલે કે 2026માં આ પવિત્ર તહેવાર 14 સપ્ટેમ્બર, સોમવારના દિવસે ઉજવવામાં આવશે. હિંદુ પંચાંગ અનુસાર, ગણેશ ચતુર્થી ભાદરપદ મહિનાના શુક્લ પક્ષની ચતુર્થી તિથિએ ઉજવાય છે.
ગણેશ ચતુર્થીના દિવસે ભગવાન ગણેશની સ્થાપના કરવામાં આવે છે. આ સ્થાપના કરવા માટે શુભ મુહૂર્તનો ખૂબ મહત્વ છે. વૈદિક પંચાંગ મુજબ, આ વર્ષે ચતુર્થી તિથિ 14 સપ્ટેમ્બરે સવારે 7:53 વાગ્યે શરૂ થશે અને 15 સપ્ટેમ્બરે સવારે 10:01 વાગ્યે સમાપ્ત થશે. આમ, 14 સપ્ટેમ્બરે દિવસ દરમિયાન સ્થાપના કરવી અત્યંત શુભ છે. ઘણા પંચાંગો અનુસાર, સ્થાપનાનો શ્રેષ્ઠ સમય સવારે 6:05 થી 8:35 વાગ્યાનો છે. જો કે, ચોક્કસ મુહૂર્ત સ્થાન પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે, તેથી નિષ્ણાતો સ્થાનિક પંચાંગ તપાસવાની ભલામણ કરે છે.
ગણેશ ચતુર્થીનું ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક મહત્વ અનેરું છે. ભગવાન ગણેશને વિઘ્નહર્તા, બુદ્ધિના દેવ અને શુભતાના પ્રતીક માનવામાં આવે છે. આ તહેવાર દરમિયાન ઘરો અને સાર્વજનિક સ્થળોએ ગણેશજીની મૂર્તિ સ્થાપિત કરી તેમની પૂજા કરવામાં આવે છે. ભક્તો મોદક, લાડુ જેવા ભોગ ધરાવે છે અને ગણેશ મંત્રોનો જાપ કરે છે. આ તહેવાર મુખ્યત્વે મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત, કર્ણાટક, તેલંગાણા અને આંધ્રપ્રદેશમાં ધામધૂમથી ઉજવવામાં આવે છે.
ઐતિહાસિક રીતે, ગણેશ ચતુર્થીને સાર્વજનિક તહેવારનું સ્વરૂપ લોકમાન્ય તિલકે 1893માં આપ્યું હતું. તેનો હેતુ લોકોને એકત્ર કરવા અને ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળને વેગ આપવાનો હતો. આજે પણ આ તહેવાર સમાજમાં એકતા અને ભાઈચારાનો સંદેશ આપે છે. પર્યાવરણને ધ્યાનમાં રાખીને હવે પર્યાવરણને અનુકૂળ મૂર્તિઓ અને કુદરતી રંગોના ઉપયોગ પર ભાર મૂકવામાં આવે છે.
ગણેશ ચતુર્થીનો તહેવાર દસ દિવસ સુધી ચાલે છે. આ દરમિયાન વિવિધ આરતી, ભજન અને સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો યોજાય છે. અંતિમ દિવસે, જેને અનંત ચતુર્દશી કહે છે, તે દિવસે ગણેશજીની મૂર્તિનું વિસર્જન કરવામાં આવે છે. આ વર્ષે અનંત ચતુર્દશી 24 સપ્ટેમ્બરે હશે.
જો તમે ગણેશ ચતુર્થી પર ઘરે અથવા સમાજમાં ગણેશજીની સ્થાપના કરવાનું વિચારી રહ્યા છો, તો સ્થાપનાના સમય, મૂર્તિની પસંદગી અને પૂજા વિધિ અંગે વિદ્વાનોની સલાહ અવશ્ય લો. તિથિ સમયની ગણતરી અલગ-અલગ પંચાંગોમાં થોડી અલગ હોઈ શકે છે, તેથી સ્થાનિક પંચાંગ અથવા વિશ્વસનીય ધાર્મિક વેબસાઇટની મદદ લેવી ઉચિત છે.
ગણેશ ચતુર્થીનો તહેવાર શ્રદ્ધા, ભક્તિ અને આનંદનું પ્રતીક છે. આ તહેવાર આપણને જીવનમાં શુભતા અને સફળતા મેળવવાનો માર્ગ બતાવે છે. તમારા પરિવાર સાથે આ તહેવારને હર્ષોલ્લાસથી ઉજવો અને ભગવાન ગણેશની કૃપા મેળવો.