ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા રિપોર્ટ મુજબ, વર્ષ 2026નો ઓગસ્ટ મહિનો છેલ્લા 125 વર્ષમાં સૌથી ગરમ ઓગસ્ટ તરીકે નોંધાયો છે. આ મહિનાનું સરેરાશ તાપમાન 28.01 ડિગ્રી સેલ્સિયસ રહ્યું હતું, જે સામાન્ય સરેરાશ 27.34 ડિગ્રી સેલ્સિયસ કરતાં નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે. એટલું જ નહીં, રાત્રિનું સરેરાશ ન્યૂનતમ તાપમાન પણ 24.36 ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયું છે, જે અગાઉના રેકોર્ડ કરતાં વધુ છે.
હવામાન વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, આ સ્થિતિનું મુખ્ય કારણ પ્રશાંત મહાસાગરમાં સક્રિય એલ નીનોની અસર છે. સમુદ્રની સપાટીનું તાપમાન વધવાને કારણે અલ નીનોની પરિસ્થિતિ વધુ મજબૂત બની છે, જે ચોમાસાને સીધી અસર કરી રહી છે. આગામી મહિનાઓમાં પણ અલ નીનોની તીવ્રતા વધવાની સંભાવના છે.
IMDના પૂર્વાનુમાન મુજબ, સપ્ટેમ્બર મહિનામાં દેશભરમાં સામાન્ય કરતાં ઘણો ઓછો વરસાદ થઈ શકે છે. સામાન્ય રીતે સપ્ટેમ્બરમાં લગભગ 167.9 મીમી વરસાદ થતો હોય છે, પરંતુ આ વખતે તેનાથી ઘણો ઓછો વરસાદ રહેવાની ધારણા છે. ઓગસ્ટ મહિનામાં પણ દેશમાં માત્ર 213.3 મીમી વરસાદ નોંધાયો હતો, જે 2001 પછીનો સાતમો સૌથી ઓછો આંકડો છે. ઓગસ્ટમાં ચાર લો-પ્રેશર સિસ્ટમ સક્રિય રહી હતી, પરંતુ તેની અસર મુખ્યત્વે ગંગાના મેદાની વિસ્તારો સુધી મર્યાદિત રહી હતી, જ્યારે દેશના અન્ય ભાગોમાં સૂકું અને ગરમ હવામાન જોવા મળ્યું હતું.
હવામાન વૈજ્ઞાનિકોએ ચેતવણી આપી છે કે સપ્ટેમ્બરમાં માત્ર વરસાદની અછત જ નહીં, પરંતુ તાપમાન પણ સામાન્ય કરતાં ઊંચું રહેશે. આ પરિસ્થિતિ ખેતી અને પાણી પુરવઠા માટે ગંભીર પડકારો ઊભા કરી શકે છે. ખેડૂતો અને સામાન્ય નાગરિકોએ આ સંભવિત અસરો માટે તૈયાર રહેવાની જરૂર છે.
નિષ્ણાતોના મતે, વાતાવરણમાં થતા આ ફેરફારો આબોહવા પરિવર્તનના સંકેતો છે. લાંબા ગાળાના ઉકેલ માટે જળ સંચય, પાણીનો બચતથી ઉપયોગ અને ટકાઉ ખેતી પદ્ધતિઓ અપનાવવી જરૂરી છે. આ સિવાય, હવામાન વિભાગની આગાહીઓ પર ધ્યાન આપીને સમયસર તૈયારી કરવી પણ મહત્વપૂર્ણ છે.